Een geschikte plek om een Kenniscarrousel over het thema ‘burgerkracht en buurtkracht’ te organiseren? Dat is natuurlijk de wijk zelf. Dus togen trouwe en nieuwe bezoekers van de Kenniscarrousel op 7 november naar Heilust in Kerkrade-West. Om daar al lopend door deze voormalige mijnwerkerswijk kennis te maken met enkele mooie praktijkvoorbeelden van burgerkracht. “Daar krijg ik heel veel energie van”, verwoordde Bert Hesdahl het gevoel van veel bezoekers aan het slot van de carrousel.

Als transitiecoördinator Voor Elkaar in Parkstad (VEiP) was Bert Hesdahl de afgelopen jaren de grote kartrekker van de Kenniscarrousel. Maar op 7 november droeg hij die taak over aan Evelyne Linssen van de GGD Zuid Limburg. Al zal hij de bijeenkomsten vanaf de zijlijn beslist blijven volgen. Want de Kenniscarrousel staat in Parkstad inmiddels bekend als belangrijke plek van ontmoeting en kennisuitwisseling. Bovendien werd deze rondgang langs ‘attracties’ (korte presentaties en workshops) de laatste jaren uitgebreid met het rondetafelgesprek. “Vandaag is een speciale editie”, zei Evelyne Linssen bij de start om 14.00 uur in de Auw Noeëdkirch. “We gaan de buurt in en kijken wat hier gebeurt. Dat doen we in de week van de positieve gezondheid. Daarin draait het ook om meedoen en ertoe doen: hoe participeren mensen en hoe nemen ze regie over hun leven?”

Investeren in mensen
Voordat de aanwezigen verdeeld in groepen de wijk introkken, sprak wethouder Jo Bok van Kerkrade de aanwezigen via een filmpje kort toe. En vertelde Hein Bracun, teamleider wijkontwikkeling van de gemeente, iets over de ontwikkelingen in Heilust. Een wijk die in het verleden gold als een van de dichtst bebouwde gebieden in Nederland, met amper groen en geen ruimte om te spelen of recreëren. De gemeente koos voor herstructurering van de wijk; een combinatie van sloop en nieuwbouw. “En”, zo benadrukte Hein Bracun, “het investeren in mensen.” Dat is in deze wijk met een hoge werkloosheid, veel laaggeletterden en huiselijke problemen hard nodig. Daarom worden tal van maatregelen getroffen om de bewoners te ondersteunen, in samenspraak met die bewoners, zei Bracun.
Na zijn woorden was het tijd voor de wandeling langs praktijkvoorbeelden. Gedeputeerde Marleen van Rijnsbergen, inmiddels de vaste tafeldame bij het rondetafelgesprek, sloot aan bij de groep onder leiding van Hans Keulers van de gemeente. “Ik trek hier graag tijd voor uit. De eigen buurt is een hele goede plek om mensen hun verhaal te laten vertellen”, zei zij.

Kom op de soep

De groep van Hans Keulers sprak als eerste met vrijwilligers van de Auw Noeëdkirch. Activiteiten in dit gemeenschapsgebouw worden volgend jaar overgeheveld naar het nog te openen ‘t Westhoes in de voormalige kerk van Heilust: veel verenigingen maken nu nog gebruik van het gemeenschapsgebouw. Verder is het een wijkpunt Samen Leven en zit hier een integraal team van Levanto, MeanderGroep, Radar en Impuls. Ook zijn er verschillende vormen van dagbesteding, vertelde vrijwilliger Diana. En dan is hier nog Kom op de soep, een activiteit met door vrijwilligers versbereide soep. Altijd drukbezocht en al helemaal als de befaamde Mitternachtssuppe op het menu staat, lachte vrijwilliger Anja. “Toen ik hier als vrijwilliger begon, aten cliënten van Radar en wijkbewoners nog apart. Nu eten we allemaal samen. Ik zou het niet meer willen missen. De verhuizing naar ‘t Westhoes vind ik eigenlijk wel fijn, daar krijgen we een grotere keuken”, antwoordde Anja op vragen. Ook activiteiten, zoals de computercursus, verhuizen straks mee. Vrijwilliger Johan is hier nauw bij betrokken, vertelde hij. Door andere mensen te helpen is hij zelfstandiger geworden en heeft hij zelf minder begeleiding nodig.

Van en voor buurtbewoners

Even verderop kreeg de groep van Hans Keulers het succesverhaal van der Jemus Jaad te horen. Deze sociale volkstuin ligt op de plaats van de voormalige speeltuin die naar het terrein van ‘t Westhoes verhuisde. Het idee voor een volkstuin kwam vanuit de buurt. Een plan dat met (financiële) steun van het team wijkontwikkeling werd uitgewerkt. “We hoeven niet veel meer te ondersteunen, de volkstuin draait op het vaste team van vrijwilligers”, vertelde opbouwwerker Marjolein Engels. Buiten dat team zijn er mensen die incidenteel meehelpen. Die mogen wat groente of fruit mee naar huis nemen, evenals de vrijwilligers. De resterende producten worden voor een zacht prijsje verkocht. Verder worden inmiddels verschillende activiteiten in de tuin georganiseerd, zoals workshops. Daarmee is der Jemus Jaad een belangrijke ontmoetingsplek geworden. En dat geldt zeker ook voor de Buurtkamer: een huiskamer van de bewoners voor bewoners. Hier zijn de hele week verschillende activiteiten voor jong en oud. Van knutselen en bloemschikken tot kookcursussen en kienavonden. “De bewoners regelen alles zelf, al help ik op de achtergrond wel mee in de begeleiding van de vrijwilligers”, vertelde opbouwwerker Wendy Logister. Ook de Buurtkamer verhuist volgend jaar naar ‘t Westhoes. Maar gaan bewoners daar wel naar toe? Wendy Logister: “Op hun verzoek is de Buurtkamer in ‘t Westhoes dichtbij de voordeur gepland, zodat je niet het hele gebouw door hoeft. En mogen ze het inrichten zoals ze helemaal zelf willen. Maar het is zeker spannend, die verhuizing.”

Kansen voor participatie

In het informatiecentrum, pal tegenover het toekomstige ‘t Westhoes, toonde Hans Jung hoe dat er straks uit gaat zien. De Buurtkamer, een jeugdhonk, een grote zaal voor optredens, multifunctionele ruimtes, horeca, opslagruimtes, alles krijgt een plek. Verder is goed nagedacht over het beheer en de exploitatie van het gebouw, dat in maart volgend jaar geopend wordt, kondigde Jung aan. Vaststaat dat in ’t Westhoes veel helpende handen nodig zijn. En dat biedt volop kansen voor participatie. Voor de vier Kansenwinkels in Kerkrade is dat niet anders. Hier kunnen mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt ervaren hoe het is om weer aan het werk te zijn. “En ik heb inmiddels twee keer meegemaakt dat iemand wordt doorgeleid naar regulier werk”, vertelde Jos Kockelkorn, die zelf in dienst is bij d’r Sjalter en het werk begeleidt. In ‘zijn’ Kansenwinkel worden fietsen gerepareerd en verkocht en kunnen wijkbewoners hun fiets laten maken. Dat gebeurt in nauw overleg met de commerciële fietsmaker verderop, die de Kansenwinkel beschouwt als aanvulling op zijn specialiteit: racefietsen. Bovendien worden dankzij de Kansenwinkels leegstaande winkelpanden in gebruik genomen. En dat vergroot de leefbaarheid van de wijk, vertelde John Engelen van de gemeente Kerkrade. In het informatiecentrum, pal tegenover het toekomstige ‘t Westhoes, toonde Hans Jung hoe dat er straks uit gaat zien. De Buurtkamer, een jeugdhonk, een grote zaal voor optredens, multifunctionele ruimtes, horeca, opslagruimtes, alles krijgt een plek. Verder is goed nagedacht over het beheer en de exploitatie van het gebouw, dat in maart volgend jaar geopend wordt, kondigde Jung aan. Vaststaat dat in ’t Westhoes veel helpende handen nodig zijn. En dat biedt volop kansen voor participatie. Voor de vier Kansenwinkels in Kerkrade is dat niet anders. Hier kunnen mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt ervaren hoe het is om weer aan het werk te zijn. “En ik heb inmiddels twee keer meegemaakt dat iemand wordt doorgeleid naar regulier werk”, vertelde Jos Kockelkorn, die zelf in dienst is bij d’r Sjalter en het werk begeleidt. In ‘zijn’ Kansenwinkel worden fietsen gerepareerd en verkocht en kunnen wijkbewoners hun fiets laten maken. Dat gebeurt in nauw overleg met de commerciële fietsmaker verderop, die de Kansenwinkel beschouwt als aanvulling op zijn specialiteit: racefietsen. Bovendien worden dankzij de Kansenwinkels leegstaande winkelpanden in gebruik genomen. En dat vergroot de leefbaarheid van de wijk, vertelde John Engelen van de gemeente Kerkrade.

Ronde tafelgesprek

Na de wandeling in de wijk, kregen de deelnemers in de Auw Noeëdkirch een lekkere, hartverwarmende kom soep met broodjes uitgeserveerd. Tot slot volgde het rondetafelgesprek, dat eveneens in een ander jasje gestoken was: niet alleen een discussie aan tafel, maar met alle aanwezigen in de zaal. Waarbij Bert Hesdahl en Evelyne Linssen met een microfoon rondliepen om reacties op te vangen. Verrassend wat er allemaal in Heilust gebeurt, was een veelgehoorde opmerking. “Wat je hier ziet, is dat er heel veel mogelijk is, zeker als partijen samenwerken”, merkte Marleen van Rijnsbergen op. Wethouder Leo Jongen van Kerkrade beaamde dat en vertelde dat hij deze dag bevlogen mensen had gezien. “Je kunt als overheid nog zoveel willen, zonder de bevlogenheid van mensen in de wijk lukt het niet”, zei hij. Bovendien vergt het tijd om ervoor te zorgen dat mensen samenkomen en participeren, zei Jongen, die hoopt dat ’t Westhoes een echte ontmoetingsplek wordt. Daarbij is het belangrijk om goed naar bewoners te luisteren en aan te sluiten bij hun behoeften, klonk het in de zaal én aan de discussietafel. Hier zaten naast Marleen van Rijnsbergen, Leo Jongen, Hein Bracun en gespreksleider Erik van Hoesbergen, ook Monique Heffels (Levanto), Jeroen Bossers (Radar) en Jessy Hendrix (cliënt en vrijwilliger). Jessy is haast dagelijks in de Auw Noeëdkirch voor tal van activiteiten, van het schoonmaken van de keuken tot het mee bereiden van de soep. Meedoen, dat wil Jessy graag. In ’t Westhoes zullen de vrijwilligers straks zeker een hele grote rol krijgen, merkte Jeroen Bossers op. En daarmee zal het vrijwilligerswerk eveneens een vorm van dagbesteding zijn. De tijd dat dagbesteding enkel bestond uit gezamenlijke activiteiten in groepen onder leiding van professionals, ligt achter ons, vertelde Bossers. Vraag is dan of het vaker mogelijk is om mensen door te geleiden naar regulier werk. “Bevorderen de dingen die we vandaag hebben gezien dat mensen gaan werken en stemmen?”, hield Erik Hoesbergen de zaal voor. Investeren in mensen is een voorwaarde, antwoordde Leo Jongen. Bovendien is regulier werk niet voor iedereen weggelegd, maar veel vormen van participatie wel. Daarbij is het belangrijk om te denken in mogelijkheden, zei hij. En verbinding te maken met mensen, vulde Marleen van Rijnsbergen aan. Dat was ook een belangrijk doel van deze Kenniscarrousel. En in die opzet is deze editie beslist geslaagd.

Tekst Karin Burhenne